Strenge handhaving schijnzelfstandigheid begint in 2026
ZZP
Inmiddels zijn we ruim vier maanden in 2025 op streek en kan een tussenbalans worden opgemaakt over de controles van de Belastingdienst op schijnzelfstandigheid, de stand van zaken met betrekking tot wetgeving en kunnen we enigszins vaststellen of veel zzp’ers er de brui aan hebben gegeven en zijn overgestapt op een loondienstbetrekking. We doen dat aan de hand van een aantal vragen met antwoorden.
Nog even: waar gaat het ook alweer over?
Sinds 1 januari 2025 controleert de Belastingdienst weer actief op schijnzelfstandigheid en dat raakt zowel de zzp’er als de opdrachtgever wanneer de zzp’er in de aard van de werkzaamheden en overeenkomst een werknemer is. Zowel de zzp’er, maar vooral de opdrachtgever riskeert hiermee een naheffing van loonheffingen als sprake blijkt te zijn van schijnzelfstandigheid.
Wordt er streng gehandhaafd?
Het antwoord en goede nieuws is: nee. 2025 geldt als een overgangsjaar met een ‘zachte landing’. Dit betekent dat de Belastingdienst eerst een waarschuwing geeft in plaats van direct een boete op te leggen. Bovendien wordt alleen gekeken naar situaties vanaf januari 2025. Daarmee is de kou voor wat betreft naheffingen over de afgelopen jaren uit de lucht.
Handhaving volgens een stappenplan
Hoe controleert de Belastingdienst?
De Belastingdienst hanteert hiervoor een stappenplan.
Stap 1: Selectie van risicobedrijven
De Belastingdienst identificeert bedrijven met een verhoogd risico op schijnzelfstandigheid via een landelijke detectiemodule. Daarnaast worden ook meldingen van andere toezichthouders, zoals de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA), meegenomen.
Stap 2: Bedrijfsbezoek
In 2025 kan de Belastingdienst starten met een bedrijfsbezoek bij geselecteerde opdrachtgevers. Tijdens dit bezoek wordt gesproken over de inhuur van zelfstandigen en extern personeel. Het doel is om opdrachtgevers bewust te maken van het belang van een juiste kwalificatie van arbeidsrelaties en hen te wijzen op mogelijke risico’s op schijnzelfstandigheid.
Stap 3: Informele herstelperiode
Na het bedrijfsbezoek kan de Belastingdienst de opdrachtgever de gelegenheid geven om de gesignaleerde risico’s te beoordelen en mogelijk te corrigeren. De inspecteur kan in deze fase ervoor kiezen om nog geen boekenonderzoek te starten. In plaats daarvan kan een waarschuwing worden gegeven.
Stap 4: Boekenonderzoek
Als na de informele herstelperiode onvoldoende corrigerende maatregelen zijn genomen of tijdens het bedrijfsbezoek al duidelijke signalen van onjuiste kwalificatie aanwezig zijn, kan de Belastingdienst overgaan tot een boekenonderzoek.
Stap 5: Vaststellen onjuiste kwalificatie van de arbeidsrelatie
Als de Belastingdienst tijdens of na het boekenonderzoek vaststelt dat er sprake is van een onjuiste kwalificatie van de arbeidsrelatie — bijvoorbeeld bij schijnzelfstandigheid, waarbij ten onrechte buiten dienstbetrekking wordt gewerkt — dan heeft dat directe fiscale gevolgen.
Wanneer is er sprake van zelfstandigheid?
Dat is niet altijd helder, maar er zijn wel duidelijke aanwijzingen. Bij het beoordelen of iemand werknemer of zelfstandige is blijft ondernemerschap een volwaardig criterium, naast de vraag of iemand wordt aangestuurd in het werk en voor eigen risico werkt. Kenmerken daarvan zijn bijvoorbeeld of iemand btw afdraagt, investeert in het eigen bedrijf of tijd en geld besteedt aan het werven van klanten. Minister Eddy van Hijum gaat het wetsvoorstel ‘Verduidelijking beoordeling arbeidsrelaties en rechtsvermoeden (Vbar)’ in deze richting aanpassen. Op het wetsvoorstel komen we zo terug.
Wat gaat er veranderen in 2026?
Vanaf 2026 handhaaft de Belastingdienst strenger op schijnzelfstandigheid. Waar in 2025 nog een soepele overgangsregeling geldt, worden vanaf 2026 strengere controles uitgevoerd en correcties opgelegd bij onjuiste kwalificaties, met terugwerkende kracht, maar niet verder terug dan 1 januari 2025.
Verder komt er nieuwe wetgeving. Op 1 januari 2026 treedt naar verwachting de Wet Verduidelijking Beoordeling Arbeidsrelaties en Rechtsvermoeden (VBAR) in werking. Hoe deze nieuwe wet er precies gaat uitzien, is nog niet bekend.